Silinen Fotoğraflar Geri Gelir mi, Nereye Bakmalısınız?

Fotoğraf gitti. Ya başka bir şeyi silmek isterken oldu, ya telefon çocuğun elindeydi ya da temizlik yaparken toplu seçime girdi. Şimdi aranan şey aynı: nasıl geri gelir.

Kısa cevabı baştan yazayım, çünkü aramaya harcanan ilk yarım saat en kıymetlisi.

Telefonun kendi hafızasından silinen bir fotoğraf, “kurtarma yazılımı” denen şeylerle çoğu zaman geri gelmez. Geri gelen, neredeyse her seferinde o fotoğrafın başka bir yerdeki kopyasıdır. Diğer bir deyişle yapılacak iş kurtarmak değil, kopyayı bulmak. Böyle bir kopya da sandığınızdan daha sık çıkar.

Bir de istisnası var: hafıza kartı. Orada durum tersine dönüyor; aşağıda ayrıca yazdım.

Neden geri gelmiyor

Bilgisayarda işleyen mantık telefonda işlemiyor. Sebebi, telefonun daha iyi korunması.

Bir dosya silindiğinde diskten hemen kaybolmaz. Yeri boş olarak işaretlenir ve üstüne bir şey yazılana kadar kalıntısı orada kalır. Kurtarma programları bu kalıntıyı tarar. Android’de iki şey bunu bozar. Telefonun deposu şifrelidir, yani ham hâliyle okunduğunda anlamlı bir şey çıkmaz. Üstelik telefon boşalan yeri bekletmez, kendiliğinden temizler. Hızlı kalmasının sebebi de budur.

Bunun arada sorulan bir sonucu daha var: Hafıza çipini söküp okumak da bir şey değiştirmez. Çipten okunan veri de şifreli çıkar.

Yani “silinen fotoğrafları bulur” diyen uygulamaların bulduğu şey aslında silinen dosya değil, şunlardan biri: galerinin fotoğrafları hızlı göstermek için tuttuğu küçük ön izlemeler, bir sohbet uygulamasının kendi klasöründe unuttuğu kopya ya da fotoğrafın bir yere gönderilirken küçültülmüş hâli. Birinin yüzü seçilebiliyorsa iyi, ama hiçbiri aslının yerini tutmaz.

Telefonu sıfırlamak da geri getirmez. Tam tersi: Sıfırlama telefonda kalan her şeyi siler ve modern cihazlarda bunu geri dönüşsüz yapar. Fotoğraf ararken yapabileceğiniz en kötü şey budur.

Bakılacak yerler, ihtimali yüksekten düşüğe

Buradaki adımların hiçbiri bir şey bozmaz, her biri birkaç dakika sürer. Sırayla bakın.

1. Galerinin çöp kutusu. Çoğu telefonda silinen fotoğraf hemen gitmez, önce buraya düşer. Xiaomi’de, Samsung’da, Google Fotoğraflar’da çöp kutusu var ama her birinde ayrı bir yerde. Aynı telefonda iki galeri uygulaması varsa ikisinin çöp kutusuna da bakın.
2. Google Fotoğraflar hesabı. Yedekleme bir ara açıldıysa fotoğraf hesabınızda duruyor olabilir; telefonun kendi galerisinden silmek onu oradan silmez. Google Fotoğraflar’ın içinden sildiyseniz onun çöp kutusuna düşer. Uygulama yerine tarayıcıdan hesabınıza girip bakarsanız daha net sonuç alırsınız.
3. Karşı taraf. Fotoğrafı birine gönderdiyseniz ya da biri size gönderdiyse, o kişinin sohbetinde duruyor. En hızlı kaynak genelde budur. Yalnız sohbet uygulamaları fotoğrafı gönderirken çoğunlukla küçültür; bu kopya aslı kadar net olmayabilir.
4. Eski telefon ve bilgisayar. Fotoğraf, telefon değiştirirken aktardığınız bir klasörde, bir kez aldığınız bir yedekte ya da masaüstünde unutulmuş bir kopyada olabilir. Eski cihaz bir çekmecede duruyorsa şarj edip bakmaya değer.
5. Kilitli klasör gibi özel alanlar. Oraya taşınan fotoğraflar galeride görünmez; o alanın yedeklemesi ayrıca açılmadıysa yedeğe de girmez. Silindi sanılan fotoğraf bazen yalnızca oraya taşınmıştır.

Çöp kutularının hepsinde bir süre sınırı var ve gün sayısı üründen ürüne değişiyor. Dolayısıyla buraya bir rakam yazmıyorum. Söyleyebileceğim tek şey şu: Bugün bakmakla iki ay sonra bakmak aynı şey değil.

Hafıza kartı ayrı bir hikâye

Fotoğraf hafıza kartındaysa ya da fotoğraf makinesinin kartındaysa yukarıdaki her şey tersine döner.

Hafıza kartı her zamanki gibi taşınabilir depolama olarak kullanılıyorsa şifreli değildir; fotoğraf makinesi kartları da öyle. Silinen dosyanın kalıntısı gerçekten kartın üstünde kalır ve klasik kurtarma burada işe yarar. Tek şartı, üstüne yazılmamış olması.

Bu yüzden yapılacak şey de basit: Kartı çıkarıp bir kenara koyun. Telefona geri takmayın, o kartla fotoğraf çekmeyin, bir bakayım diye tekrar tekrar takıp çıkarmayın. Her yazma işlemi şansı azaltır. Kart konusunda acele etmenin anlamı yok, kullanmaya devam etmenin ise bedeli var.

Öte yandan kart telefonda dahilî depolama olarak biçimlendirildiyse ya da telefonun kart şifreleme seçeneği açıksa durum değişir: Kart da şifrelenir ve ham hâliyle okunduğunda tıpkı telefonun kendi hafızası gibi anlamlı bir şey vermez.

Fotoğrafın hâlâ yerinde durduğu tek durum

Bana gelen soruların bir kısmı aslında silmeyle ilgili değil.

Telefon açılmıyor, ekran kırık, cihaz logoda takılı kalmış ya da açılış döngüsüne girmiş. Kişi fotoğraflarına ulaşamıyor ve bunu “fotoğraflarım gitti” diye anlatıyor. Hâlbuki silinmiş bir şey yok: Sistem tarafı bozulmuş olsa da kişinin dosyaları başka bir bölümde duruyor.

Ulaşılamayan fotoğraf başka, silinen fotoğraf başka. Ulaşılamayan fotoğraf için yapılacak bir iş var, silinen için çoğu zaman yok. Açılmayan telefonu ayrı yazdım; orada da aynı uyarıyı en başa koydum, çünkü o cihazlarda veriyi genelde arıza değil, kurtarma menüsünden basılan sıfırlama siler.

Para vermeden önce

Ücretli kurtarma yazılımları hep aynı şekilde çalışır: Tarama bedavadır, bulduklarını gösterir, indirmek için ödeme ister. Ne var ki gösterdikleri az önce anlattığım küçük ön izlemelerdir. Ödeme yaptıktan sonra elinizde aslı değil, o küçük ve bulanık kopyalar kalır.

Ölçü tek: Ödemeden önce fotoğrafın tam boyutlu hâlini görmek isteyin. “Kurtarırız” diyen yerler için de aynısı geçerli. Gösteremiyorsa elinde yok.

Benim yaptığım ve yapmadığım

Silinmiş fotoğrafı telefonun hafızasından geri getirmiyorum. Kaldı ki düzenli olarak getiren birini de görmedim; yukarıda yazdığım sebep herkes için aynı.

Ben cihaza bakarım: açılmayan, döngüde kalan, güncellemede yarıda kalmış telefonlara. Orada iş fotoğrafı kurtarmak değil, cihazı fotoğrafların durduğu yere yeniden ulaşabilir hâle getirmek. Bunu da çoğu zaman yapabiliyorum. Hangi işlere baktığımı ve işin nasıl ilerlediğini Android destek sayfasında anlattım.

Durumunuzun hangisi olduğu genelde tek mesajda anlaşılır. Fotoğraf silinmişse bunu ilk yanıtta söylerim; boşuna umut vermek en kötüsü olurdu.

Bir daha olmaması için

Tek cümle: Yedek açık olsun.

Fotoğraflarınız otomatik yedekleniyorsa bu yazıyı bir daha okumanız gerekmez. Yedek açıkken telefondan silinen fotoğraf hesabınızda durur; telefon kaybolsa da, açılmasa da orada kalır. Kısacası kazara silmenin tek gerçek çözümü kurtarma değil, ikinci bir kopya.